 |
| |
SỐNG BẰNG TIM VÀ QUYẾT ĐỊNH BẰNG ĐẦU
Chị từng là một cây viết có tiếng của Hội bút Hương đầu Mùa rồi là Thư ký Tòa soạn của báo Hoa Học Trò... Lý do nào khiến chị gác lại tất cả để đi học?
Tôi quyết định tùy hứng thôi. Công thức đơn giản là: Cảm nhận bằng trái tim và quyết định bằng trí óc. Có nhiều người hỏi tôi có hối hận không, nhưng có gì đâu mà hối hận? Tính tôi thích gì là làm bằng được. Không bao giờ phải ngồi suy đi tính lại quá lâu. Đầu tiên tôi hỏi trái tim mình xem nó có thực sự thích thử thách mới này không. Sau đó tôi hỏi cái đầu mình xem nó có đủ khả năng để thực hiện hay không. Khi hai “nhân vật” này thành đồng chí với nhau thì chẳng có gì phải hối hận hết.
Chị là một trí thức thích sống xê dịch?
Hoàn toàn chính xác. Tôi rất thích câu: “Legs that move feel the chains” (Chân không đi làm sao biết mình bị xích xiềng). Triết lý này xuất phát từ việc người ta đào tạo những chú voi rừng thành voi nhà: Ban đầu, những chú voi hoang được thuần hóa bằng cách bị xích vào một sợi dây dài khoảng 30m với một cái cột. Chú voi chỉ dịch chuyển trong bán kính 30m đó thôi. Cho đến khi người ta bỏ sợi xích đó ra thì con voi đó đã quá quen với cái vòng tròn bán kính 30m đó rồi, nó sẽ không đi đâu nữa.
Không di chuyển bạn sẽ không biết được mình có một cái xích buộc vào chân, và chỉ khi nào bạn di chuyển thì mới biết được mình thực ra đang bị (hoăc tự) bó buộc. Trên thực tế, ai cũng chịu một sự bó buộc nào đó, chỉ có điều người nào ý thức được điều này sẽ cố gắng làm cho sợi xích của mình dài ra hết mức có thể.
Nếu được nói 2 tính cách nổi trội của bản thân, chị sẽ nói gì?
Nếu nói về điểm trội của tính cách, có lẽ tôi sẽ có tới 20 điểm chứ không phải là 2 điểm. (Cười). Bạn bè tôi từng nói là: Cực đoan và nông nổi. Mà đúng thế thật… (Cười)
Cực đoan tức là nếu như tôi có một chủ kiến gì thì sẽ theo chủ kiến đó đến cùng. Mặc dù, thường thì những chủ kiến đó rất khác người. Nó không trung dung mà thường ở thái cực này hoặc thái cực kia. Những ý kiến của tôi hơi khác với ý kiến của đám đông, nên thường thì sẽ làm cho người khác không thoải mái.
Còn nhiều khi nông nổi, có nghĩa là hứng lên là bỏ việc, hứng lên thì đi nước ngoài. Khoảng một tháng trước tôi tự dưng có ý nghĩ là sẽ đi du lịch vòng quanh thế giới khoảng một năm. Ngay sau đó tôi quyết định thôi việc và… 3 tuần nữa tôi sẽ khởi hành đi Cape Town, Nam Phi. Vé đã mua hết cả rồi.
Nếu bỗng dưng một ngày nọ, thức dậy, chị thấy mình đang ở một vùng đất xa lạ nào đó và ở trong tình trạng “no money, no honey”. Việc đầu tiên chị sẽ làm là gì? Và vì sao?
Hí hửng và Lo lắng: Lo lắng vì tôi là một con người bình thường, mà đã là người trần mắt thịt thì phải biết lo lắng nếu ở trong tình trạng “no money, no honey”, còn Hí hửng vì tự dưng được đặt vào thử thách mới, tôi rất muốn biết xem khả năng của mình tới đâu.
Chẳng hạn như, vừa rồi tôi đi qua Tây Ban Nha và bị mất xe. Khi đó tôi không mang theo bất cứ thứ giấy tờ gì, mà ở đây cảnh sát lại rất cứng nhắc, tiếng Tây Ban Nha của tôi chỉ bập bõm vì vừa mới bắt đầu học có năm ngày. Trên đường đến sở cảnh sát, tâm trạng tôi vừa hí hửng, vừa lo lắng. Lo lắng vì bị mất xe và không có giấy tờ trong tay. Hí hứng vì đây quả là một thử thách hay ho. Cuối cùng sau một hồi “đong đưa”, anh cảnh sát cũng phải cười xòa giúp tôi mọi việc.
Với chị, điều quan trọng nhất trong cuộc sống là...?
SỐNG HẾT MÌNH!
Tôi tưởng tượng rằng, trong chị có 2 yếu tố: Một phụ nữ cá tính và một nữ tiến sĩ mang phong cách hàn lâm. Liệu 2 yếu tố này có khi nào mâu thuẫn và đối nghịch nhau không?
Đã là tiến sĩ thì cũng phải ít nhiều cứng đầu và bướng bỉnh để có thể đưa ra được ý kiến có giá trị và có thể bảo vệ ý kiến của mình. Chẳng có gì mâu thuẫn với nhau cả. Mọi người thường hay nghĩ là đã là tiến sỹ thì đầu to mắt cận, suốt ngày sách vở không biết gì cuộc sống bên ngoài. Ở châu âu đã là tiến sĩ thì thường phải “cứng đầu cứng cổ” và bướng bỉnh.
Bạn chỉ có thể có bằng tiến sĩ khi bạn đóng góp được lượng kiến thức mới cho xã hội, phải có chính kiến và bảo vệ được chính kiến của mình, và phải chứng minh được rằng lượng kiến thức này là lượng kiến thức có giá trị. Hàn lâm và cá tính nó phải tồn tại song song với nhau. Thêm nữa, tôi cho rằng, thường thường những thứ tưởng chừng như mâu thuẫn với nhau thì hóa ra chẳng có gì mâu thuẫn cả. Thịt gà và hoa tuy-líp có mâu thuẫn với nhau không? Đa số sẽ bảo là “Có”. Nhưng tôi đã từng nấu món thịt gà xào hoa tuy-líp đấy. Vì trong nhà lúc đó không còn gì ngoài hai thứ đó. Và kết quả cũng là một món ăn rất ngon.
Là người từng làm báo cho người trẻ, giờ đây lại đi giảng dạy sinh viên. Chị nghĩ gì về những người trẻ hiện nay?
Người trẻ ở mỗi nơi một khác. Người già ở Hà Lan hay Đan Mạch thậm chí còn sống thoải mái và thoáng hơn người trẻ ở ấn Độ. Rất khó có thể có ý kiến chung về người trẻ. Cái quan trọng nhất là mình nói người trẻ ở vùng nào, khu vực nào. Người trẻ ở đâu thì cũng có tính cách phụ thuộc vào người già ở đó. Lớp trẻ là sự phát triển của lớp già. Muốn biết lớp trẻ thì phải nhìn vào lớp già ở đó.
Một tiến sĩ sẵn sàng nhảy salsa cùng sinh viên trên đường phố Hà Lan. Điều gì làm nên sự gần gũi đến thế với các bạn trẻ?
Ngạn ngữ có câu: “You feel as young as you heart does”. Nếu mình luôn cảm thấy mình là một người trẻ mình sẽ hòa nhập một cách tự nhiên.
Chị có hay nói chuyện về các chủ đề nhạy cảm với sinh viên không, như sex chẳng hạn?
Nếu như nó nằm trong bài học thì có chứ. Môn tôi dạy là một phần giao thoa giữa khoa học xã hội và khoa học tự nhiên. Khi dạy về mảng này phải có những chủ đề nói về vai trò của giới, tâm sinh lý... trong bài học. Nếu bài học yêu cầu thì mình phải chia sẻ với sinh viên về điều đó. Nhưng mình chia sẻ kiểu gì để các bạn ấy nhìn nhận nó dưới góc độ khoa học.
Trong lớp tôi dạy có khoảng 20 sinh viên đến từ các vùng khác nhau trên thế giới: châu âu, châu Mỹ, một vài nước châu Á... Một lượng không nhỏ sinh viên đến từ các nước có tôn giáo khác nhau, như đạo Hồi… Thế nên, phải làm thế nào để họ cảm thấy thoải mái khi bàn về những vấn đề nhạy cảm, để các sinh viên này gạt bỏ những vấn đề tôn giáo sang một bên và nói về vấn đề nhạy cảm dưới góc độ chuyên môn và khoa học.
BẠN THẾ NÀO TRONG MỘT THẾ GIỚI ĐA MÀU SẮC?
Theo chị, môn học Đàm phán liên văn hóa (Intercultural negotiation) mà chị đang dạy có gì thú vị?
Các ngành nghiên cứu và ứng dụng đa văn hóa bắt đầu từ cách đây khá lâu, khoảng những năm 70 của thế kỷ trước, tuy nhiên, chỉ cho đến khi Internet bùng nổ và thế giới bắt đầu dịch chuyển mạnh mẽ với các mạng lưới kinh tế, chính trị và giáo dục toàn cầu thì văn hóa và các hệ quả văn hóa mới được thực sự chú ý. Sự chú ý này khởi điểm bằng sự lo lắng. Khoảng 10-15 năm trước, ai cũng lo lắng toàn cầu hóa sẽ biến thế giới thành một nồi lẩu thập cẩm với các giá trị văn hóa địa phương bị tiêu diệt và văn hóa âu-Mỹ trở thành bá chủ.
Tuy nhiên, 10 năm sau, chúng ta đang dần dần nhận ra rằng mối lo chính không phải là văn hóa hội tụ hay văn hóa thống trị mà là sự xung đột của các giá trị văn hóa khác nhau. Chúng ta học được một bài học thích đáng rằng, khi các giá trị văn hóa va chạm nhau, tính cách và đặc thù văn hóa không bị pha trộn mà ngược lại, trở nên xung đột mãnh liệt.
Nhưng rõ ràng là thế giới đang trở nên đồng nhất ở một khía cạnh nào đó...
Tất nhiên! Toàn cầu hóa có sức mạnh khủng khiếp tạo nên sự thay đổi pha trộn và tương đồng mang tính bề mặt. Doanh nhân khắp thế giới có thể ăn mặc giống nhau, nói cùng một ngôn ngữ, tổ chức các cuộc họp cùng một kiểu, nhưng phương pháp để khiến cho một doanh nhân Hàn Quốc và một doanh nhân Hà Lan đặt bút ký hợp đồng có thể hoàn toàn trái ngược nhau.
Như vậy để xác định văn hóa (cốt lõi) và các hệ quả của nó là không dễ dàng chút nào!
Chính xác. Trong một thế giới mà ai cũng mặc quần jeans và ăn Mc Donald này thì điều tối quan trọng là làm sao để không bị những sự giống nhau bề nổi đánh lừa. Các giá trị văn hóa thực chất thường chìm ẩn, đôi khi khó “vạch mặt chỉ tên”, ngay cả đối với người của chính nền văn hóa đó. Lấy ví dụ như con cá chỉ biết nước có ý nghĩa với nó như thế nào một khi bị quẳng lên bờ. Giá trị văn hóa cốt lõi cũng vậy. Chúng ta chỉ có thể biết chính xác các giá trị văn hóa của chính mình là gì khi bước chân ra khỏi vùng miền mà ta sinh sống.
Nhìn ở tầm tổng thể, nó có rút ra bài học gì cho chính sách của một quốc gia?
Câu hỏi này quá lớn để có thể trả lời trong một bài phỏng vấn. Tuy nhiên, tôi rất tâm đắc chính sách định hướng của Việt Nam: Hòa Nhập nhưng không Hòa Tan. Ngày xưa, khi còn ở nhà nghe câu này nhiều quá tôi thậm chí phát ngấy. Sau này đi nhiều mới hiểu ra sự đúng đắn của nó. Việt Nam có lịch sử bị xâm lăng kéo dài hàng nghìn năm và hệ quả của nó là người Việt “ở bầu thì tròn ở ống thì dài”, rất dễ thích nghi thay đổi để tồn tại.
Điều này có cái hay nhưng cũng có cái dở. Vì vậy, hơn bất cứ một dân tộc nào, người Việt mình cần biết lưu giữ bản sắc văn hóa bởi đây là yếu tố cốt lõi để Việt Nam có chỗ đứng trên bản đồ văn hóa thế giới thời kỳ toàn cầu hóa. Thế giới không biến thành nồi lẩu ninh nhừ, thế giới sẽ thành một đĩa salad với đủ các loại rau củ quả tồn tại độc lập bên nhau.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét